Daga Brigadier Janar Sani Kukasheka Usman (rtd) mni fnipr
Ranar 3 ga Nuwamba, 2025

Jarrabawar sabbin hafsoshin tsaron ƙasa da shugabannin rundunonin sojoji da Majalisar Dattijai ta yi kwanan nan ta sake fito da wata muhimmiya amma ana yawan mantawa da ita, wato haɗuwar ladabin soji da tsarin dimokuraɗiyya. A yayin jarrabawar, kowanne babban hafsan ya shiga gaban Majalisar Dattijai, yana fara ne daga Babban Hafsan Tsaro har zuwa Babban Hafsan Sojan Sama. Da suka isa gaban kujerar shugaban majalisa, kowanne ya tsaya kafin sandar mulki mace, wanda yake alamar ikon majalisa, sannan ya durƙusa cikin ladabi. Daga nan sai su juya su gaishe da sauran sanatoci da ke dama da hagu, kafin su nufi minbar don gabatar da kansu, su yi taƙaitaccen bayani game da aikinsu da ƙwarewarsu, sannan su amsa tambayoyin sanatoci. Bayan kammala jarrabawar, kowannensu ya sake yin irin wannan girmamawa yayin fita, alamar ladabi ga majalisar da shugabancinta.

Ga yawancin masu kallo, wannan al’ada ce ta girmamawa. Amma ga wasu, musamman a cikin duniyar soji mai tsari da ladabi, ta tayar da tambaya mai sosa rai, shin ya kamata hafsoshin soji a cikin uniform su durƙusa gaban majalisa kamar ‘yan majalisar, ko kuma su yi gaisuwar soji wanda ya dace da ladabin aikinsu.

A ƙasashe masu dimokuraɗiyya kamar Birtaniya da Amurka, babu wata doka da ke buƙatar hafsoshin soji su durƙusa ko su yi gaisuwa a gaban majalisa. A can, lokacin da Babban Hafsan Tsaro ya shiga majalisa, kawai ana sa ran zai tsaya da ladabi, ya gaishe da shugaban zaman, sannan ya fara magana. Babu durƙusa, kuma ana guje wa gaisuwar soji a cikin ɗaki ko wajen da ba cikin tsarin umarni ba.

Saboda haka, abin da ake gani a Najeriya, durƙusa a gaban majalisa, wani abu ne tsakanin girmamawar farar hula da ladabin soji. Ba laifi ba ne, amma bai cika dacewa da tsarin soji ba.

Dokokin Sojojin Najeriya sun bayyana a sarari yadda ake nuna gaisuwar soji, lokacin da ake yi, inda ake yi, da kuma wa za a yi. Wannan gaisuwa tana nuni da ladabi, bin doka, girmamawa, da sanin matsayi tsakanin jami’an soja.

A duniyar soji, gaisuwa alama ce ta mutuntawa da amincewa da iko. Yana nuna ɗabi’a, tsari, da biyayya. Amma durƙusa, a gefe guda, al’ada ce ta farar hula wadda ke nuna girmamawa ga wani shugaba ko cibiya. Idan jami’an soji da ke cikin uniform suka durƙusa maimakon su yi gaisuwa, hakan na iya sa a rikita bambanci tsakanin ladabi da biyayya ta siyasa. A cikin dimokuraɗiyya, inda sojoji ke ƙarƙashin ikon farar hula, wannan bambanci yana da matuƙar muhimmanci.

Gaisuwar soji tana nuna girmamawa ba tare da rasa mutuncin rundunar ba, yayin da durƙusa za a iya fassara ta a matsayin kwaikwayon ladabin siyasa. Saboda haka, gaisuwar soji ita ce mafi dacewa da matsayin ladabi.

A saboda haka, akwai buƙatar kafa ƙa’ida da za ta tsara yadda jami’an soji za su bayyana a gaban majalisar, musamman lokacin jarrabawar sabbin hafsoshi. Wannan zai tabbatar da tsari da mutunci ga rundunar. Misali, za a iya tanadar da cewa yayin shigowa ko fita daga dakin majalisa, jami’an soji cikin uniform za su tsaya da girmamawa sannan su yi gaisuwa ga shugaban majalisa a matsayin alamar girmamawa ga majalisar da Jamhuriya. Idan suna cikin kayan farar hula, sai su lanƙwasa kai ko su gaishe ta baki, yadda tsarin majalisa ya tanada.

Majalisar ta kamata ta fahimci cewa idan hafsoshin soji cikin uniform suka yi gaisuwa maimakon durƙusa, ba wai suna rage girmamawa ba ne, amma suna bin tsarin ladabinsu na aikin soja. Gaisuwar soja a nan tana nuna biyayya ga Kundin Tsarin Mulki da ikon ƙasa wanda majalisar ke wakilta.

A gefe guda, waɗanda suke cikin kayan farar hula za su iya ci gaba da yin durƙusa, kamar yadda al’adun majalisa ke tanada. Wannan fahimtar juna za ta ƙara ƙarfafa mutuncin duka ɓangarorin biyu da kuma kyautata dangantakar ikon farar hula da na soja.

Rundunar Sojojin Najeriya, mai ɗaukakar tarihi da al’adunta, dole ta ci gaba da daidaita ladabinta don ya dace da rawar da take takawa a cikin tsarin dimokuraɗiyya. Yin amfani da g