Sashen ma’adanai na Najeriya ya samu ci gaba mai ban mamaki, inda ake sa ran kudaden shiga za su haura ₦70 biliyan a 2025, daga ₦16 biliyan a 2023 zuwa ₦38 biliyan a 2024.

Wannan ci gaba ya biyo bayan sauye-sauyen da aka aiwatar a karkashin gwamnatin Shugaba Bola Ahmed Tinubu da jagorancin Ministan Ci Gaban Ma’adanai, Dr. Dele Alake.

“Ba abin mamaki bane cewa kudaden shiga daga ma’adanai suka karu sosai tun lokacin da gwamnatin Tinubu ta fara aiki,” in ji Segun Tomori, Mataimaki na Musamman kan Harkokin Watsa Labarai ga Minista, a wata sanarwa ga ‘yan jarida a ranar Laraba. “Sashen ya amfana daga shugabanci mai mayar da hankali, sauye-sauye masu karfi, da kuma samun kulawa daga duniya. Muna fara gano girman damar kawai.”

Tun lokacin da ya karbi mukami, Dr. Alake ya aiwatar da tsarin maki bakwai don gyara sashen. A karshen 2023, an soke lasisin ma’adanai 1,633 saboda rashin biyan kudin sabis na shekara, sannan a farkon 2024, an cire lasisin 924 da ba a aiki da su don samar da damammaki ga masu zuba jari na gaske.

An kuma sake tsara ka’idojin Yarjejeniyar Ci Gaban Al’umma, CDA, don sanya amincewar al’ummar da abin ya shafa zama dole kafin a ba da lasisi, don tabbatar da hadin kai da al’umma.

Har yanzu haramtacciyar hakar ma’adanai na ci gaba da zama kalubale, amma Ma’aikatar ta mayar da martani ta hanyar kafa Ma’aikatan Hakar Ma’adanai a 2024. A cikin fiye da shekara guda, fiye da ma’aikatan hakar ma’adanai 300 da ba bisa ka’ida ba an kama su, kusan 150 suna cikin shari’a, kuma an dawo da wuraren hakar ma’adanai 98 da ba bisa ka’ida ba. Ana sa ran kaddamar da saka idanu na tauraron dan adam kan wuraren hakar ma’adanai a fadin kasa a 2026 don kara karfafa aiwatar da doka.

Ko da yake hakar ma’adanai na cikin Jerin Dokoki na Musamman, Dr. Alake ya gabatar da tsarin hadin gwiwar tarayya da jihohi, inda jihohi za su iya neman lasisin hakar ma’adanai da gudanar da su a matsayin kamfanoni masu iyaka. Wannan ya karfafa hadin gwiwa da zuba jari a jihohi kamar Nasarawa, Kaduna, Oyo, da Babban Birnin Tarayya.

“Yanzu an fara gina masana’antar lithium da dama, akwai masana’antar karafa mai darajar dala miliyan 400 a shirin gini, kuma kusan dala biliyan 1.5 na zuba jari daga kasashen waje an jawo zuwa sashen tun 2023,” in ji Tomori.

A matakin nahiyar Afrika, kokarin Dr. Alake na kara darajar kayan gida, ta hanyar sanya tilas a sarrafa ko tace su kafin fitarwa, ya jawo hankalin duniya, inda aka kafa Kungiyar Tsarin Ma’adanai ta Afrika, AMSG, kuma Dr. Alake aka zabe shi a matsayin shugaban farko.

“Wannan yabo ya sanya Najeriya a gaba a bangaren sake fasalin sashen hakar ma’adanai a Afrika,” in ji Tomori.

Ma’aikatar ta kuma kaddamar da Tsarin Bayani na Ma’adanai na Najeriya, NMRDSS, wani dandali na yanar gizo da ke bayar da bayanan kimiyyar kasa da tattalin arziki, taswirar hulda, da bayanan kayan aiki ga masu zuba jari.

“Ko da yake abin ba a taba yin irinsa ba, kudaden shiga da aka kiyasta na ₦70 biliyan har yanzu karamin kaso ne idan aka kwatanta da babban damar sashen. Muna da tabbacin cewa a 2026, kudaden shiga za su karu sosai yayin da sauye-sauye suka zurfafa kuma zuba jari ya girma, suna sanya ma’adanai babban mai bayar da gudunmawa ga GDP na Najeriya,” in ji Tomori.